“De bodem is een uber-organisme”: hoe microbiologie nieuwe handvatten geeft op het erf

Gijs is binnen Biotrack verantwoordelijk voor de ontwikkeling van nieuwe microbiologische concepten en de inhoudelijke aansturing van Research & Development projecten. Zijn specialisme: functionele bacteriegroepen. Oftewel: niet alleen kijken welke micro-organismen aanwezig zijn, maar vooral wat ze doen. Via een kennismaking binnen het netwerk raakte hij betrokken bij NERTHUS. “Mijn stokpaardjes kwamen hier direct samen,” vertelt Gijs. “De ecologie van bacteriën en hun effect op de omgeving staan centraal. Dat maakt dit echt vooruitstrevend. Dit is 21e-eeuwse microbiologie.”

Van ‘wat zit erin’ naar ‘wat doet het?’

Uit zijn literatuurstudie blijkt hoe complex het bodemmicrobioom daadwerkelijk is. “We zijn gewend om te kijken naar welke bacteriën en schimmels aanwezig zijn,” zegt hij. “Maar dat zegt nog weinig. Het gaat erom welke functies ze vervullen.” Die andere manier van kijken verandert ook hoe je naar bodemgezondheid kijkt. “Als je de bodem ziet als één systeem, begrijp je ook dat die uit balans kan raken. Net als bij mens en dier. Een bodem kan ondervoed zijn, minder weerbaar worden of ziektegevoeliger.” Dat inzicht opent nieuwe mogelijkheden. Niet alleen analyseren, maar ook gericht verbeteren.

Wat betekent dat concreet voor het erf?

Binnen NERTHUS ligt de regie nadrukkelijk ook bij de boer. “Boeren bepalen wat een goede bodem is voor hun situatie,” zegt Gijs. “Dat houdt het project praktisch en toepasbaar.” De focus ligt op functies die direct invloed hebben op het bedrijfsresultaat: de structuur van de bodem, water vasthouden, onderdrukken van ziekten, stimuleren van gewasgroei en het vastleggen van koolstof. “Het interessante is dat het microbioom in al die functies een rol speelt,” legt hij uit. “De vraag is: kun je dat systeem ook gericht sturen?”

“We moeten meten wat er echt gebeurt”

Daar ligt volgens Gijs de grootste uitdaging. “We kunnen steeds beter meten wat er in de bodem zit. Maar de echte doorbraak zit in activiteit. Wat doen die micro-organismen daadwerkelijk?” Hij is daar duidelijk over: “We moeten naar een situatie waarin je microbiële activiteit kunt meten en koppelen aan opbrengst en bodemfunctie. Pas dan kun je echt sturen.” NERTHUS zet precies die stap. Metingen worden niet alleen verzameld, maar vertaald naar praktische adviezen. Afgestemd op bodemtype, gewas en teeltsysteem. “Voor mij is dit project geslaagd als je als boer niet alleen weet hoe je bodem ervoor staat, maar ook wat je concreet kunt doen om die te verbeteren.”

Een extra knop om aan te draaien

Het microbioom komt daarmee naast bestaande factoren te staan zoals bemesting en bodemchemie. Niet als vervanging, maar als extra sturingslaag. “Een gezonde bodem is een systeem dat werkt,” zegt Gijs. “Dat nutriënten vrijmaakt, structuur opbouwt, water vasthoudt en ziekten onderdrukt. Het microbioom speelt daarin een sleutelrol.” De vergelijking met darmgezondheid helpt om dat tastbaar te maken. “Het draait om balans, diversiteit en veerkracht. Als dat goed zit, heb je minder correctie achteraf nodig.”

Samenwerking bepaalt succes

Wat volgens Gijs het verschil maakt binnen NERTHUS, is de samenwerking tussen wetenschap en praktijk. “Wetenschap kan meten en verklaren,” zegt hij. “Maar de praktijk bepaalt wat werkt op het erf. Die wisselwerking is cruciaal. Anders blijft het theorie.” Juist door boeren actief te betrekken, blijft het project gericht op toepasbare oplossingen.

Vooruitkijken: van inzicht naar toepassing

De komende fase van NERTHUS staat in het teken van die vertaalslag. Data moet landen in de praktijk. Voor Gijs is de motivatie helder. “We moeten microbiomen functioneel leren begrijpen. Niet alleen vaststellen wat er zit, maar weten hoe het systeem werkt en hoe je het kunt versterken.”

Hij ziet daarin een duidelijke richting voor de landbouw. Minder reageren achteraf, meer sturen op een veerkrachtig systeem. “Als je de bodem als levend geheel gaat zien,” zegt Gijs, “krijg je er ineens een hele nieuwe knop bij om aan te draaien.”

 

“Het NERTHUS project wordt in het kader van het Interreg-programma Deutschland-Nederland financieel ondersteund door de Europese Unie en de Interreg-partners.
www.deutschland-nederland.eu