Extensiveren met vertrouwen: hoe Winterswijk laat zien dat landbouw en natuur samen verder kunnen

Arie Schoemaker is bij dit traject betrokken als adviseur en gesprekspartner. Hij werkt al sinds begin jaren ’90 voor de gemeente Winterswijk en altijd met landbouw. Daarnaast is hij actief voor de stichting Waardevol Cultuurlandschap Winterswijk (WCL Winterswijk) en het agrarisch collectief VALA. Die combinatie maakt dat hij dagelijks opereert op het snijvlak van gebiedsprocessen en de praktijk op het boerenerf. Zijn rol in de extensiveringsregeling: beleidsdoelen rond stikstof, Natura 2000 en extensivering vertalen naar wat in het gebied en op bedrijfsniveau uitvoerbaar is.

Extensiveren past bij het gebied

“Bijna zestig procent van de agrarische percelen in Winterswijk is kleiner dan drie hectare,” schetst Arie. “En zestig procent van het grondgebied ligt binnen 2,5 kilometer van een Natura 2000-gebied. Zo goedkoop mogelijk melk produceren is hier gewoon erg lastig.” Juist daarom sluit de extensiveringsregeling volgens hem goed aan bij dit gebied. Minder intensief werken, met meer aandacht voor landschap en natuur, maar wel met perspectief voor het bedrijf. In 2023 werd Arie door het ministerie gevraagd om mee te denken over de opzet van de regeling. De uitvoering en begeleiding ligt bij DLV Advies. “Dat is echt een vak apart. Begeleiding en de vertaling naar de bedrijfspraktijk zijn cruciaal. Ik ben blij dat DLV Advies dit landelijk oppakt en ook hier de begeleiding doet.”

Samenwerken over de regio heen

Voor de extensiveringsregeling mogen melkveehouders samenwerken om samen aan minimaal 200 hectare te komen. Dat bleek met alleen bedrijven uit Winterswijk lastig. “Het is een groot voordeel dat ook boeren uit Putten en Dalfsen konden aansluiten,” vertelt Arie. “Anders was het waarschijnlijk niet gelukt.” Hij spreekt de deelnemers regelmatig en merkt dat ze positief zijn over hun deelname. “De grootste uitdaging blijft het onder de 150 kilo stikstof excretie te blijven. Dat vraagt om scherpe keuzes in je bedrijfsvoering.” Wat helpt, is het langdurige overleg tussen landbouw en natuur in het gebied. Binnen Stichting WCL praten gemeente, LTO en natuurpartijen al zo’n dertig jaar met elkaar. “Dat is vrij bijzonder in Nederland. We beseffen dat we elkaar nodig hebben. Er is vertrouwen vanuit de boeren richting de gemeente en dat vertrouwen is nodig om dit soort trajecten werkbaar te houden.”

Ook voor gangbare melkveehouders

Extensiveren wordt nog vaak gekoppeld aan biologisch boeren, maar dat beeld klopt niet, benadrukt Arie. “Je hoeft echt geen biologische boer te zijn om mee te doen. Ik hoop juist dat meer gangbare melkveehouders aansluiten.” Volgens hem laat dit traject zien dat extensiveren ook binnen een gangbaar bedrijf mogelijk is. “Je kunt goed op de kosten letten en zo een goede boterham verdienen, zonder over te schakelen naar biologisch.” Zijn hoop is dat de ervaringen in Winterswijk anderen inspireren. “Dat het laat zien dat de boer hand in hand naast het landschap kan staan. En dat extensiveren perspectief biedt.” Met het oog op een tweede openstelling van de regeling in maart 2026 hoopt hij dat meer melkveehouders de stap zetten.

Vooruitkijken in plaats van afwachten

De urgentie is volgens Arie duidelijk. “Nederland moet van het stikstofslot af om te kunnen bouwen. Het moet niet zo zijn dat Winterswijkse boeren daar uiteindelijk de dupe van worden, zoals in het verleden vaker is gebeurt bij generieke landelijke regelingen. We hebben hier maar één melkkoe per hectare. Ik hou mijn hart vast. ”Juist daarom ziet hij waarde in deze regeling. “Je kunt beter vooruitlopen en laten zien wat er kan, dan afwachten tot het je overkomt.” Wat volgens Arie opvalt, ook in dit traject, is de diversiteit onder de deelnemers. “Iedere boer heeft zijn eigen passie. De één houdt vijftig koeien met horens, de ander wil het maximale uit zijn maïsteelt halen. We leren veel van elkaar. Dat maakt ook dit traject waardevol.” In Winterswijk wordt zo gewerkt aan een landbouw die past bij de boer en het landschap. Niet vanuit theorie, maar vanuit de dagelijkse praktijk.

Mede mogelijk gemaakt door

De extensiveringsregeling wordt gefinancieerd door ELFPO Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland.