Stikstofbeleid op een kruispunt: ‘Zonder verdienmodel weinig toekomstwaarde voor de boer’

In de voorgestelde koers wil het kabinet af van de kritische depositiewaarden (KDW’s) en overstappen op sturing via de daadwerkelijke uitstoot van bedrijven, zoals ammoniak en stikstofoxiden. Boeren zouden daarmee meer grip krijgen op hun eigen bedrijfsvoering, zolang de totale uitstoot maar daalt. Het doel: in 2035 een forse reductie ten opzichte van 2019. Hoe die doelen precies worden gehaald, moet later worden uitgewerkt in aanvullende regels en programma’s. Juist daar wringt het, stelt de Raad van State in haar recente advies. Het wetsvoorstel is volgens het hoogste adviesorgaan juridisch nog te vaag. Onvoldoende is uitgewerkt hoe doelen worden gehaald, hoe natuurherstel wordt geborgd en hoe wordt voorkomen dat vergunningverlening opnieuw vastloopt. “Dat betekent vooral één ding,” zegt Harm Wientjes, “namelijk dat de onzekerheid voor boeren voorlopig blijft.”

Onzekerheid raakt de bedrijfspraktijk

Volgens Harm blijft het stikstofdossier te veel hangen op papier, terwijl de gevolgen op het erf worden gevoeld. “Boeren moeten vandaag beslissingen nemen over investeringen, aanpassingen of bedrijfsopvolging. Dat lukt niet als de spelregels morgen weer anders kunnen zijn.” Zolang onduidelijk is welke regels uiteindelijk gaan gelden, blijft het lastig om vergunningen rond te krijgen. “Je kunt wel willen verduurzamen of vernieuwen, maar als je niet weet of je plannen juridisch standhouden, zet je geen handtekening onder een investering,” aldus Harm. Tegelijk ziet hij dat de verschuiving naar emissiesturing ook kansen biedt. “Als het beleid echt gaat kijken naar wat een bedrijf zelf uitstoot, ontstaat er ruimte voor ondernemers die hun processen op orde hebben en dat ook kunnen aantonen.” Die ruimte komt echter niet vanzelf. “Het vraagt inzicht, metingen en onderbouwing. En vooral: duidelijkheid dat inspanningen ook worden erkend.”

Boer aan het stuur, maar tegen welke prijs?

Meer eigen verantwoordelijkheid klinkt aantrekkelijk, maar mag volgens Harm Wientjes geen eenzijdige opdracht worden. “Sturen op KPI’s en emissies werkt alleen als daar een beloning tegenover staat. Anders verschuif je het probleem en blijft de rekening bij de boer liggen.” Hij benadrukt dat juridisch houdbaar beleid een randvoorwaarde is. “Als regels bij de rechter sneuvelen, zit niemand te wachten op opnieuw jarenlange stilstand. Niet de natuur, maar zeker ook de ondernemer niet.”

Wat betekent dit concreet voor boeren?

De huidige situatie vraagt om realisme en voorbereiding:

• Vergunningen blijven onzeker
  Zolang wetgeving niet is uitgekristalliseerd, blijven uitbreiden, aanpassen of overdragen van het bedrijf risicovol.
• Inzicht in eigen uitstoot wordt belangrijker
  Wie straks kan laten zien wat de feitelijke emissies zijn en welke reducties worden gerealiseerd, staat sterker.
• Verdienvermogen moet onderdeel zijn van de afweging
  Investeren in reductie zonder economisch perspectief is geen duurzame route.

Wat kan er wél?

Volgens Harm Wientjes is stilzitten geen optie, maar blind vooruitlopen evenmin. “Dit is het moment om je bedrijf goed door te lichten en scenario’s uit te werken. Wat kan er binnen de huidige regels, waar zitten kansen en waar liggen risico’s?”
DLV Advies ondersteunt boeren daarbij met:

• inzicht in emissies en ontwikkelruimte binnen het bedrijf;
• begeleiding bij vergunningstrajecten en juridische onderbouwing;
• strategisch advies waarbij verdienmodel, regelgeving en toekomstperspectief samen worden bekeken. Of gewoon een goed gesprek over wat je als boer (en gezin) wilt met de toekomst van het bedrijf.

“Wij kunnen het beleid niet veranderen,” zegt Harm, “maar we kunnen boeren wel helpen om voorbereid te zijn, keuzes te onderbouwen en stap voor stap vooruit te blijven gaan.”

Duidelijkheid als basis voor toekomst

De kritiek van de Raad van State betekent volgens Harm Wientjes niet dat verduurzaming onhaalbaar is. “Maar het vraagt wel om beter doordacht beleid, met heldere regels die blijven staan en ruimte bieden om te ondernemen.” De kern van het stikstofdebat blijft daarmee onveranderd. “Natuurherstel is nodig,” besluit Harm, “maar zonder aandacht voor het verdienvermogen van de boer ontstaat er geen beweging. Dat verdienvermogen moet geen sluitpost zijn, maar een vast onderdeel van het beleid. Alleen dan komt er echt perspectief.”

Neem contact met ons op

Wil je naar aanleiding van dit artikel sparren over wat de stikstofontwikkelingen betekenen voor jouw bedrijf? Vul dan het formulier hieronder in. We nemen contact met je op voor een gesprek waarin we samen kijken naar jouw situatie, de mogelijkheden binnen de huidige regels en de stappen die nu al wél te zetten zijn.