Stoppen met couperen vraagt meer dan alleen een lange staart

Het project startte met een uitgebreide nulmeting op de deelnemende bedrijven. Volgens Daan Mulders, Kwaliteitsmedewerker bij Vion Food Group, is die eerste stap onmisbaar wanneer een varkenshouder wil overstappen naar lange staarten. “Je moet eerst goed weten waar je bedrijf staat voordat je verantwoord kunt stoppen met couperen.” Tijdens deze nulmeting wordt onder meer gekeken naar factoren die invloed hebben op staartbijten, zoals klimaat, voerkwaliteit en diergezondheid.

Volgens de betrokken specialisten moet een ondernemer eerst weten waar het bedrijf staat. Kleine afwijkingen in ventilatie of luchtstromen kunnen bijvoorbeeld ongemerkt voor onrust zorgen in de stal. Ook voeronderzoek speelt een belangrijke rol. Door vooraf inzicht te krijgen in mogelijke risicofactoren, kunnen problemen later beter worden voorkomen. Binnen het project werden hiervoor onder andere klimaatspecialisten ingezet. Zij ondersteunden deelnemende bedrijven bij het in kaart brengen van mogelijke aandachtspunten in de stalomgeving.

Necrose vormt belangrijke uitdaging

Tijdens het project liepen meerdere bedrijven tegen een opvallend probleem aan: necrose aan de staartpunten. Volgens de projectdeelnemers kan dit mogelijk samenhangen met diergezondheid issues en/of de kwaliteit van het voer. “We hebben in het project gemerkt dat necrose vaak wordt gezien als staartbijten, terwijl die korsten en wondjes niet altijd door bijtgedrag ontstaan,” vult Daan aan. Juist dat onderscheid is belangrijk, omdat necrose en staartbijten om een andere aanpak vragen. Alleen wanneer duidelijk is waar de schade vandaan komt, kan gericht naar een oplossing worden gezocht. Om dit verder te onderzoeken, is binnen het project gekeken naar het gebruik van toxinebinders. Deze stoffen binden mycotoxines in het voer, waardoor ze minder worden opgenomen door de dieren. Omdat de signalen rondom necrose pas later in het project duidelijk naar voren kwamen, was de looptijd van twee jaar uiteindelijk te kort om harde conclusies te trekken over de effectiviteit van deze aanpak.

Kritieke momenten in de biggenfase

Daarnaast blijk uit de ervaringen binnen het project dat vooral de periode rondom spenen en voerwisselingen kritisch is. Grote veranderingen zorgen soms voor onrust in de stal, waardoor het risico op staartbijten toeneemt. Vooral twee tot drie weken na het spenen blijkt een gevoelig moment te zijn. Ook klimaat speelt een rol. Varkens moeten hun warmte goed kwijt kunnen. Toch benadrukken de deelnemers dat klimaat nooit de enige oorzaak is. Staartbijten ontstaat vrijwel altijd door een combinatie van factoren.

Extra arbeid en financieel risico

Het project laat ook zien dat stoppen met couperen veel extra aandacht en arbeid vraagt van de varkenshouder. Ondernemers moeten dagelijks observeren welke dieren bijten en welke dieren slachtoffer zijn. Vaak wordt de ‘dader’ uit het hok gehaald om verdere schade te beperken. Daarnaast ervaren veel ondernemers financiële onzekerheid. Dieren met een beschadigde staart mogen niet mee op transport. Hierdoor ligt het risico volledig bij de varkenshouder. Er zijn duidelijke afspraken binnen de hele keten nodig om verantwoord stoppen met couperen mogelijk te maken.

Waardevolle praktijkervaring richting 2030

Ondanks de uitdagingen beschouwen de betrokkenen het project als waardevol. “Het project heeft vooral veel praktijkervaring opgeleverd. Juist door samen met varkenshouders te kijken naar wat wel en niet werkt, zetten we stappen richting verantwoord houden van varkens met lange staarten,” aldus Maureen Veltmaat, Projectleider bij DLV Advies. Tegelijkertijd laat het project zien dat er nog verdere ontwikkeling nodig is voordat de sector volledig klaar is voor een verbod op couperen in 2030. Volgens de deelnemers vraagt dit om samenwerking binnen de hele keten: van varkenshouder en slachterij tot retail en overheid. Alleen dan kan verantwoord worden toegewerkt naar een toekomst waarin lange staarten de norm worden.

Het project 'Samenwerken aan lange staarten' wordt medegefinancierd door de Europese Unie.